Διαστημικά συντρίμια από τον ISS

Στις 27/4 ο αστροναύτης Chris Williams από τον ISS (Διεθνή Διαστημικό Σταθμό) απαθανάτισε αυτή τη στιγμή με τεχνητά αντικείμενα (πιθανόν τμήμα δορυφόρου) να διαλύονται και να αναφλέγονται εισερχόμενα στη γήινη ατμόσφαιρα. Αυτό συνέβη την ώρα που ο αστροναύτης παρατηρούσε την προσέγγιση του οχήματος “Progress MS-34” με προμήθειες για τον ISS. Τότε, είδε αυτό το συμβάν ακριβώς από κάτω του, καθώς περνούσε πάνω από τη δυτική Αφρική.

 

Όπως έχουμε δει και σε παλαιότερες αναρτήσεις μας, μια ειδοποιός διαφορά ανάμεσα σε μετέωρα (φυσικό αντικείμενο) και «διαστημικά σκουπίδια» (τεχνητό αντικείμενο), είναι ότι τα τελευταία κινούνται αργά και λάμπουν για αρκετά μεγαλύτερο χρονικό διάστημα, ενώ συνήθως συνοδεύονται και από πολλά περισσότερα θραύσματα που λάμπουν. Στη φωτογραφία βλέπουμε ακριβώς αυτό.

 

Φωτογραφία: NASA / ISS / JSC / ESRS / University of Texas at El Paso / Chris Williams / Kevin M. Gill (CC BY 4.0)

 

Μάθετε περισσότερα για τα «διαστημικά σκουπίδια», τις απειλές και το «σύνδρομο Kessler», στον συναρπαστικό τόμο ΙΙΙ του έργου «Τα φυσικά φαινόμενα» (εκδόσεις «Οσελότος»), τον οποίο μπορείτε να αποκτήσετε από τη σελίδα μας με έκπτωση και μηδενικά έξοδα αποστολής, με ένα μήνυμα! Ρωτήστε μας!

 

Μάθετε περισσότερα για τα μετέωρα, τους μετεωρίτες, τις «βολίδες», τους αστεροειδείς, τους κομήτες, τις διαφορές και τα χαρακτηριστικά τους, με χάρτες και φωτογραφίες από την Ελλάδα και το εξωτερικό, στον τόμο ΙΙ του έργου «Τα φυσικά φαινόμενα» (εκδόσεις «Οσελότος»), τον οποίο μπορείτε να αποκτήσετε από τη σελίδα μας με έκπτωση και μηδενικά έξοδα αποστολής, με ένα μήνυμα! Ρωτήστε μας!

 

 

 

Τα μοτίβα της αρειανής άνοιξης

Σε αυτή τη φωτογραφία που ελήφθη από την κάμερα HiRISE του δορυφόρου “Mars Reconnaissance Orbiter”, ο οποίος βρίσκεται σε τροχιά γύρω από τον Άρη, βλέπουμε μια περιοχή κοντά στον βόρειο πόλο του πλανήτη, με παγωμένους αμμόλοφους.

 

Οι αμμόλοφοι που απεικονίζονται εδώ είναι παρόμοιοι με τους αμμόλοφους Barchan, που βρίσκονται συνήθως σε ερημικές περιοχές της Γης και έχουν γενικά σχήμα ημισελήνου με τις αιχμηρές άκρες των απότομων πλαγιών να είναι προσανατολισμένες προς την κατεύθυνση του ανέμου.

Οι λευκές περιοχές αποτελούνται από πάγους νερού και διοξειδίου του άνθρακα. Ο ξηρός πάγος δημιουργείται στην επιφάνεια του Άρη κατά τον αρειανό χειμώνα, όπου μια τυπική θερμοκρασία είναι -120 βαθμοί Κελσίου. 

 

Κατά την άνοιξη, ο ήλιος θερμαίνει τις σκουρόχρωμες περιοχές της άμμου (οι οποίες αποτελούνται από ολιβίνη και πυροξένη) αποτελεσματικότερα. Η συσσωρευμένη θερμότητα οδηγεί τον υπερκείμενο διαφανή ξηρό πάγο να εξαχνωθεί (δηλαδή περνά απευθείας από τη στερεά στην αέρια φάση) απελευθερώνοντας διοξείδιο του άνθρακα και οι τοπικές μικροεκρήξεις (λόγω της πολύ χαμηλής πίεσης του αρειανού περιβάλλοντος) εκτινάσσουν τη σκουρόχρωμη άμμο τριγύρω. Έτσι δημιουργούνται και τα μαύρα «εκρηκτικά» σημάδια που φαίνονται στη φωτογραφία. Μετά από λίγες εβδομάδες, οι αμμοθύελλες σβήνουν όλα αυτά τα σημάδια, για να ξαναδημιουργηθούν την επόμενη άνοιξη. 

 

Πηγή: NASA / JPL-Caltech / University of Arizona (Public Domain image ESP_025118_2570)

 

Περισσότερα για τη διαστημική εξερεύνηση, τη ζωή στο διάστημα, τις προκλήσεις αλλά και τις ευρύτερες εξελίξεις στην Επιστήμη και την Τεχνολογία τόσο στο άμεσο αλλά και στο βαθύ μέλλον, θα βρείτε στον συναρπαστικό τόμο ΙΙΙ του έργου «Τα φυσικά φαινόμενα» (εκδόσεις «Οσελότος»), τον οποίο μπορείτε να αποκτήσετε από τη σελίδα μας με έκπτωση και μηδενικά έξοδα αποστολής με ένα μήνυμα! Ρωτήστε μας!

 

 

Megatsunami ύψους μισού χιλιομέτρου

Μπορείτε να φανταστείτε ένα κύμα να «σκαρφαλώνει» σε ύψος περίπου μισού χιλιομέτρου στην πλαγιά ενός βουνού; Αυτό είναι ένα παράδειγμα ενός megatsunami που συνέβη πέρυσι το καλοκαίρι στην περιοχή Tracy Arm στην Αλάσκα, όπου βρίσκεται η άκρη του παγετώνα South Sawyer. Η έρευνα για αυτό το συμβάν, δημοσιεύτηκε στις 6/5 στο επιστημονικό περιοδικό “Science”.

 

Τι συνέβη όμως εκεί; Όπως και σε παλαιότερες ανάλογες περιπτώσεις, έτσι και εδώ, σημαντικό ρόλο έπαιξε η ταχεία οπισθοχώρηση του παρακείμενου παγετώνα που παρατηρήθηκε περίπου 1 μήνα πριν το συμβάν. Αυτή συνέβαλε στην αποσταθεροποίηση της πλαγιάς, η οποία τελικώς κατέρρευσε στις 10/8/2025. Τουλάχιστον 64 εκατομμύρια κυβικά μέτρα βράχων έπεσαν μέσα στο νερό, και αυτό δημιούργησε με τη σειρά του ένα γιγάντιο κύμα (megatsunami), το οποίο ισοπέδωσε τη βλάστηση στις γειτνιάζουσες πλαγιές. Το μέγιστο ύψος στο οποίο ανήλθε το megatsunami στην απέναντι πλαγιά ήταν 481 μέτρα, δηλαδή σχεδόν μισό χιλιόμετρο. Η κατολίσθηση του υλικού, δημιούργησε δόνηση ισοδύναμη με σεισμό 5.4 βαθμών στην κλίμακα Richter.

 

Ο όρος megatsunami (μεγατσουνάμι) αναφέρεται σε ένα αξιοσημείωτα μεγάλο κύμα, πολύ μεγαλύτερο από τα γνωστά tsunami που βλέπουμε σε σεισμούς, το οποίο δημιουργείται από μια υπερβολικά μεγάλη μετατόπιση υλικού (π.χ. ολόκληρη πλαγιά βουνού) εντός υδάτινου όγκου. 

 

Δημοσιευμένη Έρευνα: https://www.science.org/doi/10.1126/science.aec3187

 

Συγκριτικές δορυφορικές εικόνες: Landsat 8, 9 (OLI).

 

Φωτογραφία από το συμβάν, λίγες μέρες μετά (13.08.2025): USGS / John Lyons

 

Περισσότερα για τα tsunami, τα megatsunami αλλά και όλα τα γνωστά, άγνωστα, εντυπωσιακά φυσικά φαινόμενα, με χάρτες, διαγράμματα, φωτογραφίες (από την Ελλάδα και το εξωτερικό) και απλή επιστημονική εξήγηση, θα βρείτε στον τόμο Ι του έργου «Τα φυσικά φαινόμενα» (εκδόσεις «Οσελότος»), τον οποίο μπορείτε να αποκτήσετε από τη σελίδα μας με έκπτωση και μηδενικά έξοδα αποστολής με ένα μήνυμα! Ρωτήστε μας!

 

 

Υπόηχοι και "φαντάσματα"

Τα αποτελέσματα ενός πολύ ενδιαφέροντος πειράματος, δημοσιεύτηκαν στις 27/4 στο επιστημονικό περιοδικό “Frontiers in Behavioral Neuroscience” στην αναζήτηση συσχέτισης υπόηχων με αρνητικές ψυχολογικές και άλλες επιδράσεις στον άνθρωπο. Υπόηχος θεωρείται κάθε ήχος με συχνότητα κάτω από 20 Hz, το οποίο αποτελεί και κατώφλι ακοής για τον άνθρωπο. 

 

36 συμμετέχοντες υποβλήθηκαν στο ακόλουθο πείραμα. Κάθισαν σε ένα δωμάτιο μόνοι τους ακούγοντας μουσική διαφόρων ειδών. Παράλληλα, σε ένα άλλο δωμάτιο σε επιλεγμένες περιόδους, παράγονταν υπόηχος συχνότητας 18 Hz χωρίς να το γνωρίζουν. Στη συνέχεια, ρωτήθηκαν για την υποκειμενική τους εμπειρία καθώς άκουγαν μουσική, αν αντιλήφθηκαν υπόηχους, ενώ έδωσαν και δείγμα σάλιου.

Όπως και σε παλαιότερα αντίστοιχα πειράματα, κατά τη διάρκεια των υπόηχων, τους οποίους δεν αντιλήφθηκαν, υπήρξαν συναισθήματα άγχους, φόβου, θλίψης, εκνευρισμού ή ανησυχίας, δηλαδή αρνητικά. Στα δείγματα σάλιου, ανιχνεύτηκαν επίπεδα κορτιζόλης αυξημένα σε σχέση με εκείνα στις περιπτώσεις που άκουγαν μουσική χωρίς υπόηχους.

 

Οι υπόηχοι μπορούν να παραχθούν με φυσικό ή τεχνητό τρόπο γύρω μας. Από σεισμικά κύματα μέχρι ελαττωματικά ανεμιστηράκια σε συστήματα εξαερισμού. Μάλιστα, επιβλητικοί παλαιοί πύργοι και κάστρα, σωφρονιστικά και ψυχιατρικά ιδρύματα και γενικότερα κατασκευές με επιμήκεις διαδρόμους, παλαιότερης κατασκευής, είναι επιρρεπή σε δημιουργία υπόηχων όταν υπάρχει αερισμός στο εσωτερικό τους. 

 

Η σύνδεση μεταξύ υπόηχων και αρνητικών συναισθημάτων, είναι πιθανότατα ο λόγος για τον οποίο, πολλά τέτοια μέρη αναφέρονται ως «στοιχειωμένα» ή ότι έχουν «φαντάσματα». Ένα παράδειγμα τέτοιου μέρους στην Ελλάδα, είναι το Σανατόριο της Πάρνηθας (δεξιά φωτογραφία), ενώ στο εξωτερικό το “Eastern State” στις ΗΠΑ (αριστερή φωτογραφία). Παρατηρήστε την ομοιότητα όσο αφορά τους διαδρόμους και τον εξαερισμό τους από τις πόρτες στους πλευρικούς τοίχους. 

 

Αρχαιολόγοι ανακάλυψαν πως ένας μεγάλος αριθμός τάφων της νεολιθικής εποχής σε Αγγλία και Ιρλανδία, είχαν κατασκευαστεί σκοπίμως με τέτοιο τρόπο, ώστε να δημιουργούνται θόρυβοι με τον αέρα, τέτοιοι που να προκαλούν δέος ή φόβο. Είχαν μεγάλους σε μήκος και σχετικά στενούς διαδρόμους με ελεύθερη είσοδο για τον αέρα, κάτι που αποτελεί ευνοϊκή διάταξη για τη δημιουργία υποήχων. 

 

Δημοσιευμένη Έρευνα: https://www.frontiersin.org/.../fnbeh.2026.1729876/full

 

Αριστερή φωτογραφία: https://commons.wikimedia.org/.../File:Eastern_State...

 

Δεξιά φωτογραφία: https://commons.wikimedia.org/.../File:Old_Sanatorium...

 

Περισσότερα για τις επιστημονικές έρευνες σχετικά με τους υπόηχους και την ψυχολογική τους επίδραση στον άνθρωπο, θα βρείτε στον τόμο ΙΙ του έργου «Τα φυσικά φαινόμενα» (εκδόσεις «Οσελότος»), τον οποίο μπορείτε να αποκτήσετε από τη σελίδα μας με έκπτωση και μηδενικά έξοδα αποστολής με ένα μήνυμα! Ρωτήστε μας!

 

 

Επανορισμός της κατοικήσιμης ζώνης για τα άστρα χαμηλής μάζας

O κλασικός ορισμός της «κατοικήσιμης ζώνης» ενός εξωπλανήτη εστιάζει σε εκείνη τη ζώνη γύρω από ένα άστρο, στην οποία ο πλανήτης έχει τις κατάλληλες θερμοκρασίες για να διατηρεί νερό σε υγρή μορφή. Ωστόσο, αυτός ο ορισμός παραβλέπει τον κρίσιμο ρόλο της υπεριώδους ακτινοβολίας στην προβιοτική χημεία, κάτι που είναι ιδιαίτερα σημαντικό να καθοριστεί σε άστρα χαμηλής μάζας όπως οι ερυθροί νάνοι. Αυτό είναι το αντικείμενο έρευνας που δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό “The innovation” στις 6/4.

 

Η υπεριώδης ακτινοβολία, σε όχι καταστρεπτικές δόσεις, είναι αναγκαία καθώς παρέχει την απαραίτητη ενέργεια για διάφορες διεργασίες απαραίτητες για τη ζωή, όπως τη μετατροπή απλών μορίων σε σύνθετες ενώσεις (π.χ. τα αμινοξέα). Τα αστέρια χαμηλής μάζας συνήθως εκπέμπουν ανεπαρκή υπεριώδη ακτινοβολία, ωστόσο εκείνα που παράγουν συχνές εκλάμψεις μπορούν να παρέχουν την απαραίτητη ροή υπεριώδους ακτινοβολίας.

 

Οι ερευνητές στην παρούσα έρευνα, βελτιώνουν τον ορισμό της «κατοικήσιμης ζώνης», ενσωματώνοντας και αυτές τις ροές υπεριώδους ακτινοβολίας που είναι μεν αναγκαίες αλλά δεν καταστρέφουν την οζονόσφαιρα αφήνοντας εκτεθειμένη τη βιόσφαιρα. Όσο μεγαλύτερη είναι η επικάλυψη της «κλασικής» κατοικήσιμης ζώνης με βάση τον «παραδοσιακό» ορισμό και της νέας, τόσο μεγαλύτερη είναι η πιθανότητα για την ανάπτυξη ζωής σε έναν εξωπλανήτη.

 

Ο νέος αυτός ορισμός, υπογραμμίζει τον σημαντικό ρόλο των εκλάμψεων στην επέκταση των δυνατοτήτων για ζωή γύρω από αστέρες χαμηλής μάζας, προσφέροντας μια αναθεωρημένη προοπτική για τα κριτήρια κατοικησιμότητας των εξωπλανητών.

 

Δημοσιευμένη Έρευνα: https://www.cell.com/the.../fulltext/S2666-6758(26)00012-3

 

Περισσότερα, με λεπτομέρειες, σχήματα, γραφήματα και φωτογραφίες, για τους εξωπλανήτες, την αναζήτηση εξωγήινης ζωής, τη διαστημική εξερεύνηση μεσοπρόθεσμα αλλά και μακροπρόθεσμα, την αστρομηχανική και πολλά άλλα συναρπαστικά θέματα, θα βρείτε στους τόμους ΙΙ και ΙΙΙ του έργου «Τα φυσικά φαινόμενα» (εκδόσεις «Οσελότος»), τους οποίους μπορείτε να αποκτήσετε με έκπτωση και μηδενικά έξοδα αποστολής από τη σελίδα μας με ένα μήνυμα! Ρωτήστε μας!

 

 

Μεγάλος κονιορτοστρόβιλος στο Νέο Μεξικό

Kονιορτοστρόβιλος (dust devil) μεγάλης διαμέτρου και ύψους, έκανε την εμφάνισή του στο Cochiti Pueblo του Ν. Μεξικού στις ΗΠΑ στις 30/4. Έχουμε αναφέρει και παλαιότερα, ότι ένας κονιορτοστρόβιλος, πολλές φορές είναι ακίνδυνος, όμως ορισμένες φορές μπορεί να γίνει αρκετά επικίνδυνος, σηκώνοντας ακόμη και σχετικά βαριές πρόχειρες κατασκευές. Στο παρόν βίντεο, βλέπουμε μια περίπτωση κονιορτοστρόβιλου σχετικά μεγάλης έντασης. Τέτοιοι στρόβιλοι μπορούν να φτάσουν και το 1 km σε ύψος.

 

Θυμίζουμε ότι αυτοί οι στρόβιλοι δημιουργούνται με καλό και σχετικά ζεστό καιρό σε ξηρό έδαφος όπως αυτό στο βίντεο. Η διαφορά θερμοκρασίας ανάμεσα στην ξηρή και θερμή επιφάνεια του εδάφους και στον αέρα λίγο πάνω από αυτήν, μαζί με κάποιους τυχαίους τοπικούς μικροστροβιλισμούς (διάτμηση) στον άνεμο, είναι αρκετά για να δημιουργηθούν και να γιγαντωθούν αυτοί οι στρόβιλοι.

 

Βίντεο: “Heather Morning-Star” / Πηγή: https://x.com/granttosterudwx

 

Περισσότερα για τους σίφωνες ξηράς και θαλάσσης, τους κονιορτοστρόβιλους, τους νεφοστρόβιλους, κ.α, με χάρτες, διαγράμματα, πίνακες και εντυπωσιακές εικόνες από τη χώρα μας και το εξωτερικό, θα βρείτε στον τόμο Ι του έργου «Τα φυσικά φαινόμενα» (εκδόσεις «Οσελότος»), τον οποίο μπορείτε να αποκτήσετε από τη σελίδα μας με έκπτωση και μηδενικά έξοδα αποστολής! Ρωτήστε μας!

Οι μελανές οπές με μάζα εντός της «απαγορευμένης ζώνης» έχουν προέλθει από συγχώνευση μελανών και όχι απευθείας από «αστρικό θάνατο»

Οι μελανές οπές που έχουν προκύψει από «αστρικό θάνατο» άστρων με επαρκή μάζα (~70-250 ηλιακές μάζες), έχουν μια ιδιομορφία όσο αφορά τη μάζα τους. Οι παρατηρήσεις που έχουμε, δείχνουν ότι αυτές οι μελανές οπές αστρικής προέλευσης έχουν μάζες που είτε είναι μικρότερες από ~50 ηλιακές μάζες είτε μεγαλύτερες από ~130 ηλιακές μάζες. Επομένως, φαίνεται να υπάρχει μια «απαγορευμένη ζώνη» ~50-130 ηλιακών μαζών για τις «αστρικής προέλευσης μελανές οπές».

 

Μια θεωρητική εξήγηση που έχει δοθεί για αυτό το άνω όριο, είναι ότι τα άστρα με αρκετά μεγάλη μάζα (70-250 ηλιακές μάζες), αντί για απευθείας βαρυτική κατάρρευση προς μια μελανή οπή, διέρχονται μέσα από μια άλλη διαδικασία που ονομάζεται «υπερκαινοφανής αστάθειας ζεύγους» (Pair-Instability SuperNova ή PISN). 

 

Σε αυτήν, η πολύ μεγάλη μάζα των άστρων οδηγεί σε θερμοκρασίες στον πυρήνα τους που τα φωτόνια (ακτίνες γ εν προκειμένω) μετασχηματίζονται σε ζεύγη ηλεκτρονίων-ποζιτρονίων («δίδυμη γένεση»). Αυτή η διαδικασία μειώνει δραστικά τον αριθμό των φωτονίων και τη συνεπαγόμενη πίεση ακτινοβολίας του πυρήνα που, μέχρι τότε «αντιστεκόταν» αποτελεσματικά στη βαρυτική πίεση των υπερκείμενων στρωμάτων του άστρου. Αυτά τα στρώματα συμπιέζουν περαιτέρω τον πυρήνα οδηγώντας σε εκρηκτική παραγωγή ενέργειας μέσω θερμοπυρηνικής σύντηξης βαρύτερων στοιχείων και τελικά σε μια έκρηξη, ισχυρότερη από τις τυπικές εκρήξεις υπερκαινοφανών, η οποία δεν αφήνει μελανή οπή ή άλλα τυπικά αστρικά υπολείμματα πίσω της (όπως π.χ. τον πυρήνα του άστρου). Ολόκληρο το άστρο διαλύεται από την έκρηξη αυτού του είδους.

 

Αν και υφίσταται η παραπάνω θεωρητική εξήγηση, δεν υπήρχαν κάποιες παρατηρησιακές αποδείξεις για αυτήν. Ωστόσο, την 1/4, στο επιστημονικό περιοδικό “Nature”, παρουσιάζονται έμμεσα τέτοιες μέσω της αστρονομίας βαρυτικών κυμάτων. Οι μελανές οπές που ανιχνεύονται με μάζες εντός της «απαγορευμένης ζώνης» έχουν προέλθει από συγχώνευση μελανών οπών μικρότερης μάζας αλλά όχι απευθείας από «αστρικό θάνατο».

 

Δημοσιευμένη Έρευνα: https://www.nature.com/articles/s41586-026-10359-0

 

Πολλά περισσότερα, αναλυτικά για τις μαύρες τρύπες, όπως και για πολλά άλλα πολύ ενδιαφέροντα θέματα, θα βρείτε στον τόμο ΙΙ του μεγάλου επιστημονικού έργου «Τα φυσικά φαινόμενα» (εκδόσεις «Οσελότος»), τον οποίο μπορείτε να αποκτήσετε από τη σελίδα μας με έκπτωση και μηδενικά έξοδα αποστολής με ένα μήνυμα! Ρωτήστε μας!