Πρόσκρουση κομήτη ή αστεροειδή στη Σελήνη

Την άνοιξη του 2024, ένα τμήμα κομήτη ή αστεροειδή προσέκρουσε στην επιφάνεια της Σελήνης δημιουργώντας έναν σχετικά μεγάλο κρατήρα διαμέτρου 222 μέτρων, ενώ υλικό από την πρόσκρουση εκτινάχθηκε καλύπτοντας μια επιφάνεια με διάμετρο 100 χιλιομέτρων περίπου. Συμβάντα αυτού του μεγέθους εκτιμάται ότι συμβαίνουν μια φορά στα 130 χρόνια περίπου. Τον κρατήρα ανίχνευσε η διαστημική συσκευή “Lunar Reconnaissance Orbiter” που βρίσκεται σε τροχιά γύρω από τον φυσικό μας δορυφόρο και η αντίστοιχη έρευνα με την ανάλυση του συμβάντος, από όπου και η συγκριτική φωτογραφία «πριν και μετά» που συνοδεύει την ανάρτηση, δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό “Science Advances” στα μέσα Σεπτέμβρη.

 

Ο κρατήρας που ονομάστηκε “Thomas McGetchin” στη μνήμη του πρώην διευθυντή του σεληνιακού και πλανητικού ινστιτούτου στο Houston, είναι περίπου 3 φορές μεγαλύτερος από τον μεγαλύτερο που έχει καταγράψει το “Lunar Reconnaissance Orbiter”. Η συσκευή αυτή έχει κάνει αναρίθμητες καταγραφές νέων κρατήρων από το 2009, κάτι που δείχνει ότι η ανώτερη σεληνιακή επιφάνεια (τα πρώτα 2 εκατοστά) «ανακατεύεται» ή «ανανεώνεται» αν προτιμάτε, με υλικό από πιο χαμηλά (λόγω αυτών των συγκρούσεων), κάθε 80000 έτη περίπου. Τέτοιες συγκρούσεις αλλά και το εκτινασσόμενο υλικό τους, είναι υπό έρευνα και για τις πιθανές συνέπειές τους στην προγραμματισμένη σεληνιακή βάση.

 

Δημοσιευμένη Έρευνα: https://www.science.org/doi/10.1126/sciadv.aeh7812

 

Περισσότερα για τη διαστημική εξερεύνηση, τις μελλοντικές βάσεις σε Σελήνη, Άρη και αλλού, τη ζωή στο διάστημα, τις προκλήσεις αλλά και τις ευρύτερες εξελίξεις στην Επιστήμη και την Τεχνολογία τόσο στο άμεσο αλλά και στο βαθύ μέλλον, θα βρείτε στον συναρπαστικό τόμο ΙΙΙ του έργου «Τα φυσικά φαινόμενα» (εκδόσεις «Οσελότος»), τον οποίο μπορείτε να αποκτήσετε από τη σελίδα μας με έκπτωση και μηδενικά έξοδα αποστολής με ένα μήνυμα! Ρωτήστε μας!

 

 

Νέφη με απότομες άκρες

Σε αυτές τις φωτογραφίες από το Greene της Ν. Υόρκης στις ΗΠΑ στα μέσα Σεπτεμβρίου, βλέπουμε ένα στρώμα υψισυννεφιάς το οποίο τερματίζεται απότομα, αφήνοντας καθαρό τον υπόλοιπο ουρανό. Έχουμε δει κάμποσες φορές τέτοιες ή ακόμη πιο εντυπωσιακές περιπτώσεις.

 

Αυτές οι απότομες άκρες που φαίνονται ιδιαίτερα εντυπωσιακές σε μια εκτεταμένη στρωματόμορφη νεφική μάζα όπως αυτή στη φωτογραφία, δημιουργούνται συνήθως χάρη σε διερχόμενα μέτωπα καιρού (π.χ. θερμό μέτωπο) τα οποία φέρουν σημαντικά θερμότερο αέρα, σε σχέση με αυτόν που «αντικαθιστούν», ο οποίος μπορεί να συγκρατήσει και περισσότερη υγρασία. Αυτό οδηγεί σε απουσία συμπύκνωσης και νεφών στη «θερμή» πλευρά. 

 

Φωτογραφία: J. Ranzie - Πηγή: https://x.com/mark_tarello

 

Περισσότερα για όλα τα γνωστά, άγνωστα, εντυπωσιακά καιρικά και ατμοσφαιρικά φαινόμενα, με χάρτες, διαγράμματα, φωτογραφίες (από την Ελλάδα και το εξωτερικό) και απλή επιστημονική εξήγηση, θα βρείτε στον τόμο Ι του έργου «Τα φυσικά φαινόμενα» (εκδόσεις «Οσελότος»), τον οποίο μπορείτε να αποκτήσετε από τη σελίδα μας με έκπτωση και μηδενικά έξοδα αποστολής με ένα μήνυμα! Ρωτήστε μας!

 

 

Δόξα από αεροπλάνο, πάνω από τις ΗΠΑ

Πετώντας με αεροπλάνο κάπου στις νότιες ΗΠΑ στα μέσα Σεπτέμβρη, η Amy Minton παρατήρησε πάνω στα νέφη ένα φαινόμενο που αποτελείται από πολύχρωμους ομόκεντρους δακτυλίους στην ευθεία που ενώνει τον ήλιο με το αεροπλάνο. Αυτό είναι ένα φυσικό οπτικό φαινόμενο που ονομάζεται «glory» (στα ελληνικά συνήθως αποδίδεται με τον όρο «δόξα», ενώ ο όρος «φωτοστέφανο» αναφέρεται σε άλλο αλλά παρόμοιο οπτικό φαινόμενο). 

 

Το φαινόμενο αυτό μπορείτε να το δείτε όταν βρίσκεστε πάνω από νέφη (π.χ. σε αεροπλάνο όπως εδώ) ή ομίχλη (π.χ. σε ύψωμα ή κορυφή βουνού) που περιέχει σταγονίδια συγκεκριμένης διαμέτρου (της τάξης των 10 μικρομέτρων). Οφείλεται σε συνδυασμό οπισθοσκέδασης και περίθλασης των φωτεινών επιφανειακών κυμάτων του ηλιακού φωτός από τα σταγονίδια του νέφους ενώ δημιουργείται πάντα στο διαμετρικό, ως προς τον ήλιο, σημείο (ανθήλιο). 

 

Με πιο απλά λόγια, το φως του ήλιου αλληλεπιδρά με το στρώμα των μικροσκοπικών σταγονιδίων με τέτοιο τρόπο, ώστε το τελικό αποτέλεσμα να είναι η ανάκλασή του πίσω σε εμάς με ταυτόχρονη ανάλυσή του στα χρώματα της ίριδας. Δηλαδή μοιάζει με το γνωστό «ουράνιο τόξο», μόνο που η διαδικασία που παράγει τη «δόξα» είναι διαφορετική (δεν οφείλεται μόνο σε διάθλαση ή μόνο σε περίθλαση) και πιο περίπλοκη (υπεισέρχεται και η έννοια των "επιφανειακών κυμάτων" στην εξήγηση του φαινομένου – ουσιαστικά το φως, συμπεριφερόμενο ως κύμα «παγιδεύεται» στην επιφάνεια του σταγονιδίου και ένα τμήμα του «δραπετεύει» από αυτήν προς τον παρατηρητή).

 

Πηγή: Amy Minton / https://x.com/spann

 

Περισσότερα για όλα τα γνωστά, άγνωστα, εντυπωσιακά καιρικά και ατμοσφαιρικά φαινόμενα, με χάρτες, διαγράμματα, φωτογραφίες (από την Ελλάδα και το εξωτερικό) και απλή επιστημονική εξήγηση, θα βρείτε στον τόμο Ι του έργου «Τα φυσικά φαινόμενα» (εκδόσεις «Οσελότος»), τον οποίο μπορείτε να αποκτήσετε από τη σελίδα μας με έκπτωση και μηδενικά έξοδα αποστολής με ένα μήνυμα! Ρωτήστε μας!

 

 

Η μορφολογία του Ιαπετού

Ο Ιαπετός είναι ο τρίτος μεγαλύτερος φυσικός δορυφόρος του Κρόνου με διάμετρο περίπου 1500 km και ανακαλύφθηκε το 1671 από τον αστρονόμο Giovanni Domenico Cassini. Ένα από τα πολύ ενδιαφέροντα χαρακτηριστικά του, είναι μία πολύ μακριά οροσειρά με μήκος άνω των 1500 km στον ισημερινό του με αποτέλεσμα να τον κάνει να μοιάζει από μακριά σαν «καρύδι». Η οροσειρά αυτή έχει τοπικά υψώματα της τάξης των 15 km. Στη φωτογραφία που τράβηξε το “Cassini” το 2007, βλέπετε τμήμα αυτής της οροσειράς. Μάλιστα περίπου στη μέση και λίγο πάνω αριστερά, υπάρχει ένα λευκό σημάδι που έχει προέλθει από σχετικά πρόσφατη σύγκρουση με συνέπεια να έχει αποκαλυφθεί πάγος από το υπόστρωμα.

 

Υπάρχουν αρκετές θεωρίες, αλλά όχι ακόμη μια ευρέως αποδεκτή απάντηση για τη δημιουργία αυτής της οροσειράς, όπως μεταβολές στην ταχύτητα περιστροφής του δορυφόρου παλαιότερα ή την κατάρρευση ενός δαχτυλιδιού, ανάλογου με αυτά του Κρόνου, που μπορεί να τον συνόδευε.

 

Ο δορυφόρος αυτός είναι παλιρροϊκά συγχρονισμένος με τον Κρόνο κάτι αξιοσημείωτο, καθώς απέχει 2.5 φορές περισσότερο από τον Κρόνο σε σχέση με τον Υπερίωνα (άλλος φυσικός δορυφόρος του Κρόνου) ο οποίος δεν είναι παλιρροϊκά συγχρονισμένος. 

 

Ένα άλλο χαρακτηριστικό του είναι οι δυο όψεις του. Μία σκοτεινή και μία φωτεινή και παγωμένη. Η αργή περιφορά του γύρω από τον Κρόνο προλαβαίνει να δημιουργήσει μια επαρκή διαφορά θερμοκρασίας ανάμεσα στην επιφάνεια που έχει μέρα και σε εκείνη που έχει νύχτα. Με την πάροδο του χρόνου, πάγος από τη «θερμή» επιφάνεια εξαχνώνεται και επανασυμπυκνώνεται κυρίως στους πόλους του πλανήτη. Αυτό έχει δημιουργήσει μια σκοτεινή (θερμή) όψη και μια φωτεινή (παγωμένη) των οποίων η διαφορά ανακλαστικότητας εντείνει αυτή τη μεταφορά.

 

Τέλος, έχει ένα παρόμοιο χαρακτηριστικό με τον Μίμα (άλλο φυσικό δορυφόρο του Κρόνου) που έχει προέλθει από βίαιη σύγκρουση του παρελθόντος και τον κάνει να μοιάζει με το “Death Star” από το “Star Wars”.

 

Φωτογραφία: NASA / JPL / Space Science Institute

 

Περισσότερα για τη διαστημική εξερεύνηση, όπως και τις γενικότερες εξελίξεις στην Επιστήμη και την Τεχνολογία τόσο στο άμεσο αλλά και στο βαθύ μέλλον, θα βρείτε στον συναρπαστικό τόμο ΙΙΙ του έργου «Τα φυσικά φαινόμενα» (εκδόσεις «Οσελότος»), τον οποίο μπορείτε να αποκτήσετε από τη σελίδα μας με έκπτωση και μηδενικά έξοδα αποστολής με ένα μήνυμα! Ρωτήστε μας!

 

 

Μετεωρίτης "ματώνει" την επιφάνεια του Άρη

Ένας σχετικά νέος κρατήρας σύγκρουσης που δημιουργήθηκε από μετεωρίτη στην επιφάνεια του Άρη φαίνεται σε αυτήν την εντυπωσιακή λήψη από την κάμερα υψηλής ανάλυσης “HiRISE” της διαστημικής συσκευής Mars Reconnaissance Orbiter (σε τροχιά γύρω από τον Άρη), το 2018. 

 

Φαίνεται σαν «πληγή» που ματώνει, όμως τι είναι αυτό; Ο κρατήρας έχει διάμετρο μόλις 5 μέτρων, ωστόσο η σκοτεινή «ουρά» που φαίνεται πίσω του είναι της τάξης του χιλιομέτρου. Με τη σύγκρουση «σκάφτηκε» και ανασηκώθηκε υλικό κάτω από την επιφάνεια. Στον Άρη αυτό το υλικό (βασάλτης) είναι πιο σκούρο από την συνήθη επιφανειακή ανοιχτόχρωμη ερυθροκίτρινη άμμο. Με τη σύγκρουση προκλήθηκε κατολίσθηση στην πλαγιά και το σκουρόχρωμο υλικό δημιούργησε αυτό το δραματικό σκηνικό. Παρατηρήστε δίπλα από την πρόσκρουση, πάνω αριστερά στην εικόνα, τα λευκά ίχνη που έχει αφήσει μια παλαιότερη κατολίσθηση στην πλαγιά. 

 

Φωτογραφία: NASA / JPL / University of Arizona (Public Domain)

 

Μάθετε πολλά περισσότερα για τον «κόκκινο» πλανήτη, τις συνθήκες του, την ιστορία του, τις αποστολές εκεί, με χάρτες, διαγράμματα, φωτογραφίες, στον τόμο Ι του έργου «Τα φυσικά φαινόμενα» (εκδόσεις «Οσελότος»), τον οποίο μπορείτε να αποκτήσετε με έκπτωση και μηδενικά έξοδα αποστολής από τη σελίδα μας με ένα μήνυμα! Ρωτήστε μας!

 

 

Μεσοκυκλωνικός υδροσίφωνας στη Florida

Εντυπωσιακό σκηνικό με υδροσίφωνα μεγάλης διαμέτρου, πιθανόν μεσοκυκλωνικό, καταγράφηκε στην Pensacola της Florida των ΗΠΑ στις 7/9.

 

Ο υδροσίφωνας (ή σίφωνας θαλάσσης) είναι γενικά ασθενέστερος από τον σίφωνα ξηράς, ενώ ο μηχανισμός δημιουργίας του είναι λίγο διαφορετικός. Φυσικά, υπάρχει και η περίπτωση δημιουργίας του, σπανιότερα όμως, με τον ίδιο μηχανισμό με τον σίφωνα ξηράς, οπότε ένας τέτοιος υδροσίφωνας είναι ισχυρότερος (και αποκαλείται tornadic waterspout ή μεσοκυκλωνικός υδροσίφωνας, κάτι που φαίνεται να ισχύει στην συγκεκριμένη περίπτωση).

 

Δημιουργείται κάτω από νέφη TCu (Towering Cumulus, πυργοειδείς σωρείτες), Cb (Cumulonimbus, σωρειτομελανίες) αλλά έχει καταγραφεί και με Cu (Cumulus, σωρείτες). Σε γενικές γραμμές είναι μικρότερος σε διαστάσεις σε σχέση με εκείνον της ξηράς και συνοδεύεται από μικρότερες ταχύτητες ανέμου. Υδροσίφωνες παρατηρούνται και στις θάλασσες της χώρας μας και σε σχετικά μεγάλη συχνότητα καταγράφονται σε Ρόδο, Κέρκυρα και στις ακτές της βόρειας Κρήτης.

 

Βίντεο: Julie Senter / Πηγή: https://x.com/spann

 

Περισσότερα για τους σίφωνες ξηράς και θαλάσσης, τους κονιορτοστρόβιλους, τους νεφοστρόβιλους, κ.α, με χάρτες, διαγράμματα, πίνακες και εντυπωσιακές εικόνες από τη χώρα μας και το εξωτερικό, θα βρείτε στον τόμο Ι του έργου «Τα φυσικά φαινόμενα» (εκδόσεις «Οσελότος»), τον οποίο μπορείτε να αποκτήσετε από τη σελίδα μας με έκπτωση και μηδενικά έξοδα αποστολής! Ρωτήστε μας! 

Βραχύβιο δεκάγωνο στο νότιο πόλο του Κρόνου

Από παλαιότερες αναρτήσεις μας γνωρίζατε ότι ο Κρόνος έχει έναν εξαγωνικό στρόβιλο στο βόρειο πόλο του. Η εξαγωνική αυτή δομή είναι γνωστή εδώ και τουλάχιστον 40 χρόνια και ανακαλύφθηκε από το “Voyager” το 1981. Για τον νότιο πόλο του Κρόνου δεν υπήρχε κάτι αντίστοιχο μέχρι το 2023 οπότε και άρχισε να δημιουργείται αυτό που φαίνεται στη φωτογραφία του άρθρου και ελήφθη από το “Hubble” τον Αύγουστο του 2025, ενώ παρουσιάστηκε φέτος τον Σεπτέμβριο μέσα από την έρευνα που δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό “Science Advances”.

 

Πρόκειται για ένα δεκάγωνο! Ένας γιγάντιος πολικός στρόβιλος με 10 πλευρές! Αν και το πώς δημιουργήθηκε είναι ακόμη υπό διερεύνηση, μοιάζει με τους αντίστοιχους πολικούς στροβίλους που έχουμε στη Γη, αλλά στον Κρόνο είναι πολύ μεγαλύτεροι. Εκτιμάται ότι ένα άλλο αντικυκλωνικό σύστημα λίγο πιο βόρεια από αυτό, αποτέλεσε το έναυσμα για τη δημιουργία αυτού του γιγάντιου στάσιμου στροβίλου.

 

Έτσι, ο Κρόνος έχει ένα μακρόβιο εξάγωνο στον βόρειο πόλο του και ένα, πιθανόν βραχύβιο, δεκάγωνο (το οποίο θα παρακολουθηθεί και από το JWST) στο νότιο πόλο του. Η δυναμική ρευστών είναι η κύρια αιτία στην οποία οφείλουν τις γεωμετρίες τους αυτοί οι στρόβιλοι. Η διάτμηση των ανέμων καθ’ ύψος στην ατμόσφαιρα του Κρόνου μπορεί να δημιουργήσει στάσιμα κύματα όπως αυτά. Το μεγάλο βάθος της ατμόσφαιρας του αέριου γίγαντα παίζει ρόλο στην ανεμπόδιστη δημιουργία τέτοιων κυμάτων. Στη Γη αυτό είναι δύσκολο, καθώς η ατμόσφαιρα είναι πολύ «ρηχή» και η ροή του ανέμου καθορίζεται (ή εμποδίζεται) εν μέρει ή εν πολλοίς από τη γεωμορφολογία. Αυτό τελικά οδηγεί σε πολικούς στροβίλους λιγότερο οργανωμένους, κυματοειδούς μορφής και κατά βάση κυκλικής γεωμετρίας.

 

Δημοσιευμένη Έρευνα: https://www.science.org/doi/10.1126/sciadv.aee4251

 

Φωτογραφία: NASA, ESA, STScI, Agustin Sánchez-Lavega (UPV), Amy Simon (NASA-GSFC), Michael Wong (UC Berkeley) - Επεξεργασία: Alyssa Pagan

 

Περισσότερα για την Αστρονομία και την Αστροφυσική, τις μαύρες τρύπες, τους αστέρες νετρονίων, τους λευκούς και τους καφέ νάνους, τους ερυθρούς γίγαντες, τα νεφελώματα, την αστρική εξέλιξη και την πυρηνοσύνθεση, αλλά και πολλά άλλα θα βρείτε στον τόμο ΙΙ του έργου «Τα φυσικά φαινόμενα» (εκδόσεις «Οσελότος»), τον οποίο μπορείτε να αποκτήσετε από τη σελίδα μας με έκπτωση και μηδενικά έξοδα αποστολής με ένα μήνυμα! Ρωτήστε μας!